"Dagelijks Boeddhisme in Azië"

Gehouden op 28 mei in Zeist. Op 28 mei j.l. mocht de SVB ongeveer 50 belangstellenden verwelkomen in de Christus Verrijzeniskerk te Zeist voor onze voorjaarsbijeenkomst over “Dagelijks Boeddhisme in Azië”. Deze keer heerste er heel toepasselijk “een Aziatische temperatuur” zoals de voorzitter bij zijn openingswoordje opmerkte. De eerste spreker, Lama Jigmé Namgyal, verblijft nog niet zo lang in “het Westen” en dat verklaart, waarom zijn optreden nog niet op de Westerse opzet van de bijeenkomst was afgestemd: onmiddellijk na de voor de SVB gebruikelijke puja van bestuurslid Rob Jansen, liet ook de lama zijn spreekbeurt voorafgaan door een eigen eerbetoon. De tijdens het spreken op een mala duimende Lama Jigmé Namgyal sprak over zijn jeugd en studietijd in het Tibetaanse klooster Larong Gar, dat enkele jaren geleden door de Chinezen verwoest is. De lama vermeed overigens consequent politieke uitspraken; wel vervlocht hij veelvuldig elementair dharma onderricht in zijn verhaal. Hij vertelde hoe hij ondanks de povere omstandigheden toch genoot van zijn studietijd in de nyingma-traditie: armoede maakt niet altijd ongelukkig. De keuze om meteen te studeren en niet eerst geld te verdienen had hij bewust gemaakt. Hij roerde nog enkele andere elementaire thema's aan: alle 84.000 verschillende leringen van het Boeddhisme beogen verandering van de geest de geschriften van het Boeddhisme zijn slechts het begin, niet het einddoel. een uiteenzetting over wat de Boeddha, de Dharma en de Sangha inhouden. Voor een relaas over zijn reizen langs de pelgrimsplaatsen was helaas geen tijd meer over, omdat de spreekbeurt van de lama ook vertaald moest worden van het tibetaans in het engels; toch was de eerste kennismaking met deze nog geheel oosterse lama interessant en aangenaam. Paul van der Velde leidde zijn gehoor binnen in de wondere en magische wereld van het volksgeloof in boeddhistische landen. Het animisme bloeit nog steeds in Thailand, en daarvan gaf hij voorbeelden in overvloed. In het animisme speelt het geloof in de invloed van (lokale) geesten en in speciale krachten die in voorwerpen kunnen schuilen een belangrijke rol. Dat koningen afkomstig zijn uit de hemel is een geloof dat op vele plaatsen ter wereld wordt teruggevonden. Minder gangbaar is het geloof dat dezelfde personen steeds weer in hun eigen dorp reïncarneren: een geloof dat tot grote behoedzaamheid leidt. Alles wat afwijkt van het normale geeft speciale kracht. Deze bovennatuurlijke kracht, saksit genoemd, is neutraal, kan ten goede en ten kwade aangewend worden. De spreker gaf vele voorbeelden. Zeer sterke saksit wordt verschaft door geesten van mensen die gruwelijk zijn omgekomen; het aantal doden van een ramp wordt door velen bijvoorbeeld gezien als een geluksgetal voor de loterij. Van der Velde liet zien hoe het Boeddhisme in dit systeem van krachten wordt ingepast. De khun kracht, de kracht van het mededogen, van de Boeddha en van de monniken, is een heel sterke positieve kracht, en de aanwezigheid van monniken wordt dan ook gezien als bescherming tegen onheil. De monniken, die zelf opgegroeid zijn met dit geloof, werken volledig mee aan het systeem: zij zegenen amuletten en verdrijven geesten met Pali-gezang; hun pijen geven saksit; hout afkomstig van kloosters brengt geluk: een brug die daarvan gebouwd is wordt door de bevolking half afgebroken vanwege de khun kracht. Deze kracht werkt anders dan die van de lokale geesten. Zondig je tegen de khun dan laad je slecht karma op je, maar er volgt geen wraak. Bij de lokale geesten is het precies andersom: er volgt meteen wraak, karmische gevolgen zijn er nauwelijks. Besproken werden verder de kracht van stadsgeesten, het gebruik van amuletten en tatoeages. De aanwezigen konden ter plekke de magische voorwerpen aanschouwen en in hun handen nemen, waarbij sommigen heen en weer geslingerd werden tussen verwondering en gruwen. Zeshin Zensho vertelde kernachtig en openhartig over zijn belevenissen in een Japans Zen-klooster aan de hand van een diavoorstelling. Zoals bekend ziet Zen het intellect voornamelijk als een hinderpaal, en dat brengt met zich mee dat er in Zen-kloosters weinig bediscussieerd wordt: er wordt bijvoorbeeld verwacht dat de monniken opdrachten uitvoeren zonder te vragen waarom. Dit kwam Zeshin goed uit, want hij was in het klooster verzeild geraakt zonder de Japanse taal machtig te zijn. Het kwam niet aan op praten, maar op 'guts-feeling', een instinctief aanvoelen, zei hij, en klopte daarbij op zijn buik. Ook de grote eentonigheid (elke dag was precies hetzelfde als de voorgaande) beviel hem goed, want ze bood een welkom tegenwicht tegen de emotionele schommelingen waaraan hij onderhevig was. Doordat er steeds maar weer de nadruk werd gelegd op het doen in tegenstelling tot het praten werd de invloed van de dualiteiten, inherent aan het denken, steeds zwakker. Uiteindelijk moet op de Zen-weg zelfs de dualiteit verlicht-onverlicht overstegen worden. Zeshin vertelde ook hoe hij terug in Nederland met het onderricht omging, en hoe hij na verloop van tijd het Zen-centrum in Leiden stichtte. Daar worden sinds kort ook Zen huwelijksceremoniën voltrokken. Zijn gehele optreden stond in het teken van de Zen deugden eenvoud en directheid. Babeth van Loo is cineast en wilde liever de beelden laten spreken dan zelf lang het woord voeren. De unieke opname die zij in Bhoetan heeft kunnen maken, dankzij de persoonlijke vriendschappelijke relatie die zij had met Dilgo Khyentse Rinpoche en nog steeds heeft met de zuster van de koning, vormden meer stof tot praten dan oorspronkelijk gepland was. In Bhoetan wordt bij het regeren niet alleen gekeken naar het Bruto Nationaal Product, maar ook naar het Bruto Nationaal Geluk. Koning, premier en andere beslissers ondersteunen dit idee en onderschrijven het openlijk. En volgens hen heeft de leer van de Boeddha een wezenlijke rol bij het bereiken van dit BNG. Er werden zeven fragmenten uit de documentaire, die door de BOS was uitgezonden, getoond. Aan de orde kwam vooral de status van de Bhoetanese vrouwen: in deze matriarchale samenleving zijn het de vrouwen die het land in eigendom hebben. Bhoetan was tot voor kort grotendeels van de buitenwereld afgesloten en is zijn uitzonderingspositie pas gaan beseffen, nu daar de laatste jaren verandering in komt. Sinds kort is televisie kijken toegestaan, maar men is vastbesloten niet zonder onderscheid alles uit het Westen te importeren. Vastgesteld moet worden dat – al dan niet onder westerse invloed – de traditionele cultuur onder druk staat. Er worden tegenwoordig stoepa's leeggeroofd, iets wat twintig jaar geleden ondenkbaar was. Vanuit onze materialistische cultuur is het een verademing om regeerders te zien die niet aan de materiële welvaart, maar met name ook aan het geestelijke welzijn werken. Het gevaar ideaal en werkelijkheid door elkaar te halen werd 'bezworen' door een vraag over de slechte behandeling die in Bhoetan woonachtige etnische Nepalezen ondergaan. De bijeenkomst werd afgesloten met een informeel samenzijn onder het genot van een door de SVB aangeboden consumptie. Het bestuur van de SVB kijkt terug op een inspirerende en informatieve voorjaarsbijeenkomst.