Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - 5 maart 2018
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN
Artikelen Nieuwsberichten Beschouwingen

Spiritueel materialisme

Hieronder een artikel uit de rijke geschiedenis van het Tulpenboeddhisme. In nummer 4, jaargang 14 van De Lotusvijver (winter 2008) stond een boekbespreking over de boeddhistische klassieker Cutting Through Spiritual Materialism van Chögyam Trungpa. In 2018 heeft dit boek niet ingeboet aan belang en actualiteit, integendeel. Aansluitend een bespreking van een blog in The Huffington Post (2011) van Mariana Caplan over hetzelfde onderwerp.

Trungpa
högyam Trungpa (1939-1987) hoewel (destijds) ook in eigen kring omstreden, is een van de belangrijkste pioniers van het Tibetaans Boeddhisme in het Westen. Toen hij in 1959 Tibet ontvluchtte was hij geestelijk leider van een van de vijf stromingen (Kagyü) binnen het Tibetaans boeddhisme. Na zijn ballingschap in India, vertrok hij in 1963 naar Engeland en daarna in 1970 naar de Verenigde Staten, waar hij onder andere meditatiecentra en -groepen stichtte. Wereldwijd zijn er nu een stuk of 170. Trungpa Rinpoche was bevriend met Suzuki Roshi en Maezumi Roshi. Pema Chödrön is een van zijn leerlingen. Trungpa’s Cutting Through Spiritual Materialism bevat dharmalezingen die hij in 1970 en 1971 in de VS heeft gehouden.

De ‘THREE LORDS’
Het Tibetaans Boeddhisme heeft een interessante metafoor voor het functioneren van het ego, staat in het voorwoord van Cutting Through Spiritual Materialism. Het zijn de ‘Three Lords of Materialism’. De ‘Lord of Form’ verwijst naar het streven gericht op een veilig, gemakkelijk en plezierig bestaan. De ‘Lord of Speech’ verwijst naar ons verstand om de werkelijkheid in te delen in categorieën. Ideologieën zijn de meest ontwikkelde vormen hiervan, zoals: nationalisme, communisme, maar ook Boeddhisme. Alles wat bedreigend is voor het ego kan hierdoor omgebogen worden tot iets positiefs. De ‘Lord of Mind’ verwijst naar het streven van het ego om zijn zelfbewustzijn in stand te houden.

Zelfbedrog
Deze ‘Lords’ zorgen ervoor dat het ego in staat is om van alles en nog wat toe te eigenen. Ook als het gaat om spiritualiteit. Het ego maakt bijvoorbeeld van het Christendom een spiritueel spelletje, met alles erop en eraan, totdat het niet meer voldoet. Vervolgens valt het oog bijvoorbeeld op het zenboeddhisme. Trungpa Rinpoche noemt deze vorm van zelfbedrog spiritual materialism. In het boeddhisme gaat het erom af te rekenen met deze en andere vormen van zelfbedrog en te ontwaken, vandaar de titel Cutting Through Spiritual Materialism.

Rotzooi
In het hoofdstuk Spiritual Materialism schrijft Trungpa: ‘One must step out of spiritual materialism. If we do not step out of spiritual materialism, if in fact we practice it, then we may eventually find ourselves possessed of a huge collection of spiritual paths…We display them into the world and, in so doing, reassure ourselves that we exist, safe and sure, as spiritual people.’ We hebben een antiekwinkel ingericht en iedereen vindt het prachtig, denken we. Maar eigenlijk is het niet veel meer dan een verzameling rotzooi.

Haast
Vooral als we op spirituele zoektocht gaan, hebben we grootse verwachtingen en vallen we snel in de valkuil van spiritueel materialisme. We verwachten immers dat spiritualiteit ons geluk, veiligheid, wijsheid en uiteindelijk redding brengt, maar dat is een egocentrische benadering. We moeten juist alle hoop op welke verlichting dan ook laten varen, staat in het hoofdstuk The Four Noble Truths. ‘The moment you give up, the person turns up. The spiritual path works this way. It is a way of wearing out all expectations.’ Vrij vertaald raadt Chögyam Trungpa ons het volgende aan. ‘Haast is niet nodig om op het spirituele pad te komen, maar bereid je wel goed en grondig voor. Heb geduld en wacht. Wacht en bestudeer hoe het proces van jouw spirituele zoektocht verloopt. En neem afstand.’  

Bronnen
Chögyam Trungpa, Cutting Through Spiritual Materialism, Boston&London, Shambala, 2002
Diverse bronnen internet

Kees Moerbeek



Amulet doll
Amulet doll
In september 2015 schreef The Wall Street Journal over de Thaise rage van ‘amulet dolls’. Het zijn een soort geluksamuletten. Het werkt als volgt: mensen zoeken een boeddhistische monnik om een (dure) fabriekspop te zegenen. Of om positieve krachten over te dragen op de pop. Dit wonderlijke monsterverbond van poppenindustrie en boeddhistische tempels legt beide geen windeieren. Door de pop te verwennen, eten te geven en in overdadige kleren te hullen en juwelen te geven hoopt de eigenaar in ruil geluk en rijkdom te ontvangen.

De rage grijpt volgens Rogier Busser (Universiteit Leiden) terug op de traditie Kuman Thong. ‘Dat had te maken met foetussen, ongeboren baby's, die in de baarmoeder overleden waren. Die foetussen zouden een speciale band met de geestenwereld hebben. Daar dingen aan offeren zou geluk brengen,’ zegt hij bij de NOS op 3 januari 2016. Ook antropoloog Irene Stengs noemt het een vermenging van bestaande dingen, zoals met Kuman Thong.
Buddhist door legt in het artikel een verband tussen spiritueel materialisme en de ‘amulet dolls’. (km)  

Bron
‘Buddhistdoorview: the perils of spiritual materialism’. ‘Buddhistdoorview: the perils of spiritual materialism’. Buddhistdoor global, 2015.




Over ‘dharmatiseren’ en spiritueel shoppen

Het begrip spiritueel materialisme duikt telkens weer op in discussies en niet zonder reden. Mariana Caplan opent haar artikel op de blog van de Huffington Post met een citaat van Chögyam Trungpa. Vrij vertaald: ‘We groeien op tot ervaren toneelspelers, en terwijl we doof en stom zijn voor de betekenis van de leringen, vinden we wat troost in het volgen van het pad.’ Dr. Caplan is klinisch psycholoog, antropoloog, yogaleraar en auteur van boeken op het gebied van psychologie en spiritualiteit.

Mariana Caplan
et is niet verbazingwekkend dat materialisme ook onze omgang met spiritualiteit binnendringt. Het is naïef om te denken dat we afzien van materialisme, omdat we belangstelling hebben voor spirituele ontwikkeling. Er is overigens niets op tegen om veel te mediteren en tegelijkertijd plezier te hebben in veel geld verdienen. Maar, schrijft Caplan: ‘…het is zinvol om je integriteit te onderzoeken, haar te begrijpen en te controleren in verband met je keuzes. Spiritueel materialisme gaat niet over wat we bezitten, maar gaat over onze verhouding tot ons bezit.’

Macht en aanzien
We verzetten ons ertegen om te kijken in de spiegel. Om maar niet te hoeven zien dat we onszelf bedriegen op het spirituele pad. In de spiegel kijken zou een teleurstelling voor het ego zijn. Spiritualiteit gebruiken we om macht, aanzien, respect en erkenning te verwerven en om onze persoonlijke problemen uit de weg te gaan. Zelfs de Dharma en onze boeddhistische praktijk misbruiken we, en we menen desondanks dichter bij de waarheid te komen. We doen niet anders dan ons ego te ondersteunen in plaats van de waarheid (= Dharma). Caplan: ‘Zelfs een monnik op een bergtop kan gehecht zijn aan zijn monnikenkleed of bedelnap als een manier om een onecht gevoel van spirituele veiligheid te creëren.’ Dit overkomt ons op ons spiritueel pad, maar het helpt als we dit doorzien.

Uitingsvormen
Spiritueel materialisme uit zich op verschillende manieren. Hieronder volgen enkele voorbeelden uit Caplan’s artikel.
Het spirituele overzicht is de lijst van belangrijke spirituele personen die we ontmoet hebben, met wie we het pad volgen en bijvoorbeeld een zesshin of workshop gedaan hebben. Soms betrappen we onszelf erop dat we op deze lijst ervaringen aanhalen om onszelf of anderen te imponeren.
Spiritueel verhalen vertellen uit zich in vertellingen over onze spirituele ervaringen. Hoewel ze interessant kunnen zijn, verschuilen we ons hier vaak achter om niet kwetsbaar te zijn voor dieper menselijk contact.
‘Dharmatisering’ is het spirituele bargoens om uitleg te geven over onze verwarring, over onze persoonlijke blinde vlekken en om een werkelijke relatie te vermijden. Als we dharmatiseren en iemand wijst ons bijvoorbeeld op de spanning rondom ons, kunnen we dit ontwijken met het cliché: ‘Ach, alles gaat voorbij. Wie is het overigens, die spanning ervaart.’
Het shoppen van spirituele ervaringen is het verzamelen van inwijdingen, bevoegdheden (empowerments) en zegeningen van heiligen, net als anderen bijvoorbeeld dure auto’s verzamelen. Sommigen geloven onbewust dat als ze voldoende spirituele spaarpunten verzamelen, ze verlicht raken.

Kogelvrij ego
Het spirituele ego imiteert vaak heel succesvol hoe een spiritueel persoon er uitziet en hoe hij of zij op anderen overkomt. Het kogelvrije ego, zoals Amerikanen dit formuleren, heeft de ‘feedback’ op zijn handelen geassimileerd om zich te kunnen beschermen. Als we kritiek krijgen op wat we doen, kan het volgende gebeuren: ‘Ik weet dat het lijkt of ik lui en egoïstisch ben. Maar eigenlijk beoefen ik te “zijn” en voor mezelf te zorgen.’

Mariana Caplan constateert aan het slot van haar artikel: ‘Ondanks onze beste voornemens, wordt onze spiritualiteit zelf een extra laag of een subtiel harnas waarachter we ons verschuilen voor een diepere waarheid.’ Als we doen alsof we ons ontwikkelen, maar eigenlijk spiritualiteit gebruiken om ons ego te beschermen en te versterken, dan is spiritualiteit een masker. (km)  

Bronnen
Caplan, M. ‘When Spirituality Becomes a Mask’. Huffington Post, The Blog, 3 december 2011.





Terug naar Artikelen