Magazine van de stichting Vrienden van het Boeddhisme - winter 2017/2018
WELKOM TEKSTEN ARCHIEF STICHTING CONTACT LINKS ZOEKEN

Jubileumviering stichting Vrienden van het Boeddhisme

Yvon Mattaar

Op een wat druilerige zaterdag kwam op 11 november 2017 in Driebergen een bont gezelschap samen om het 50-jarig jubileum van de stichting Vrienden van het Boeddhisme te vieren. De gemiddelde leeftijd van de aanwezigen gaf aan dat donateurs van de stichting veelal bijzonder trouw zijn.

De vier sprekers vlnr Han de Wit, Matthijs Schouten, Wanda Sluyter, Tenkei Roshi en voorzitter VvB André Kalden, met dank aan Babeth VanLoo
r waren heel wat gasten, die gemakkelijk aanwezig zouden hebben kunnen zijn bij de oprichting van de stichting. Daarnaast was het opvallend dat op deze dag aanhangers van zoveel verschillende stromingen van het boeddhisme aanwezig waren. In een tijd dat zovelen zich terugtrekken in hun eigen niche tussen gelijkgezinden, was het ronduit verfrissend om in een gezelschap te verkeren waar mensen van zoveel gezindten zo snel een gevoel van saamhorigheid wisten te creëren.

Terug- en vooruitblik
De dag begon met een welkomstwoord en korte terugblik van de oud-secretaris van het bestuur Jacques den Boer en een vooruitblik van de huidige voorzitter André Kalden. De geschiedenis van de stichting is nauw verbonden met de onvolprezen sutta-vertalingen van Rob Janssen en Jan de Breet, en dit grootse vertaalproject gaat nog altijd door. De stichting is hard bezig om de vertalingen online te krijgen, om de toegankelijkheid van het woord van de Boeddha in goede Nederlandse vertalingen zo groot mogelijk te maken. De papieren boeken blijven natuurlijk een schat voor iedere boekenkast. De mogelijkheid om via een gemakkelijke zoekfunctie de duizenden pagina’s te doorzoeken is echter een geweldig vooruitzicht.

Naast het beschikbaar maken van het woord van de Boeddha in het Nederlands is de stichting van plan om meer zichtbaar te worden in de interreligieuze dialoog. De aanwezigheid van donateurs bij de interreligieuze viering voorafgaand aan de bijeenkomst voor Prinsjesdag was daar al een voorproefje van. Aangezien de statuten die tot voor kort golden dateerden van 1972, was ook een vernieuwing van de statuten noodzakelijk.

De stichting heeft een zeer ‘talig’ karakter. Dat is in het verleden ook benadrukt door de bijeenkomsten met lezingen voor de donateurs. Omdat deze bijeenkomsten de laatste jaren minder goed bezocht worden, opperde de nieuwe voorzitter om deze af te schaffen, en zich meer te richten op de toegankelijkheid via internet. De aanwezige donateurs waren het hier echter helemaal niet mee eens. Voordat de dag ten einde was deed André Kalden dan ook de toezegging dat de stichting ook in de toekomst bijeenkomsten met lezingen zal blijven verzorgen.

Han de Wit en Wanda Sluyter
Er kwamen deze dag vier sprekers aan het woord uit diverse boeddhistische stromingen, die alle vier spraken over hetzelfde thema: ‘Is er één dharma? Of: is er eenheid in de dharma?’ De eerste spreker was Han de Wit, godsdienstpsycholoog, auteur en leraar bij Shambhala Nederland. Zijn leraar was Chögyam Trungpa Rinpoche, die hem al in 1976 machtigde om de boeddhistische visie en meditatiebeoefening te onderrichten. Han legde in zijn betoog uit hoe de Dharma in feite uit de leerlingen naar voren komt: zij ontvouwt zich aan de hand van de vragen die leerlingen stellen aan hun leraar. En omdat er steeds nieuwe leerlingen zijn, nieuwe generaties, in voor het boeddhisme nieuwe landen, ontstaan er steeds nieuwe vormen waarin de Dharma wordt doorgegeven.

De tweede spreker was Wanda Sluyter, filosofe en webdesigner, die het Zen Centrum Eindhoven heeft opgericht. Zij benadrukte in haar lezing hoe uniek de positie is van het boeddhisme in het Westen: in het verleden trok het boeddhisme langzaam van het ene land naar het andere, waarbij er vaak mengvormen optraden met de bestaande religies (denk aan de bön-traditie in Tibet, het shinto in Japan). In het Westen echter maakte men in één klap kennis met zowel het zen-boeddhisme, het Tibetaans boeddhisme als het Theravada-boeddhisme. En al deze vormen mengen zich dan ook nog eens met de bestaande christelijke cultuur. Het is voor de moderne mens al heel eenvoudig geworden kennis te nemen van de Dharma, zeker als we dit vergelijken met de moeizame reizen door onherbergzame gebieden die zoekers in het verre verleden in Azië moesten maken om leraren te bereiken. Maar het boeddhisme in het westen moet als het ware nog een organisch proces doormaken voordat er zich een ‘westers boeddhisme’ kan vormen.

Intermezzo
Na de lezing van Wanda Sluyter werd de dag onderbroken voor een zeer goed verzorgde veganistische lunch. Het was opvallend hoe tijdens deze dag elke pauze of onderbreking door de aanwezigen optimaal werd benut om een gesprek aan te knopen, niet alleen met oude bekenden of mensen die men alleen via internet had ontmoet. De atmosfeer van ‘boeddhisten onder elkaar’ levert blijkbaar een gemoedelijke vriendschappelijke omgeving, waarin het al heel eenvoudig is geworden om met elkaar in gesprek te komen. Ook de kleine expositie van ‘Zen zien tekenen’ die in de vergaderzaal was opgesteld wist mensen tot elkaar te brengen.
De Hartsoetra oefenen, met dank aan BD

Na de pauze had een groot deel van het publiek de eigen stoel al opgezocht toen Ellen Deiman iedereen verzocht toch weer op te staan. In het programma stond alleen ‘Hartsoetra’. Het bleek dat Ellen van plan was de aanwezigen samen het Hartsoetra driestemmig te laten zingen op een melodie uit de Russisch-orthodoxe kerk, een zangproject dat op verzoek van Ton Lathouwers is opgezet. Dit leek wel een zeer ambitieus idee, een groep niet-zangers binnen drie kwartier harmonieus samen te laten zingen. Maar Ellen pakte het voortvarend en zeer gestructureerd aan, eerst werd de basismelodie aangeleerd, vervolgens werden de woorden van het Hartsoetra op deze melodie gezongen, en tenslotte werd een tweede melodie aangeleerd. De groep werd in drieën gedeeld, de heren zongen de eerst geleerde melodie, de dames de tweede melodie op twee verschillend toonhoogten. Het resultaat was verbluffend. Overspoeld te worden door het Hartsoetra en er tegelijkertijd deel van uit te maken, dit was voor veel van de aanwezigen zo indrukwekkend dat het voor hen het hoogtepunt van de dag was.

Matthijs Schouten en Tenkei Roshi
Toch wist Matthijs Schouten daarna iedereen snel weer aandachtig te krijgen. Deze ecoloog en filosoof, verbonden aan de Wageningen Universiteit vertelde met veel humor over zijn eigen pad. Volgens hem is de Dharma gebouwd op ervaringsfeiten: het is mogelijk een duurzame inwendige vrede te bereiken. In de loop der eeuwen heeft men een groot arsenaal aan praktische middelen opgebouwd om zover te komen, met vele interne variaties, kleuren en tinten. Wel waarschuwde Matthijs voor het gevaar dat de Leer door westerlingen vaak wordt verward met elementen uit de Aziatische cultuur waaruit deze stamt, waardoor men soms het idee heeft dat bepaalde rituelen of kleding noodzakelijk zijn om de verlichting te bereiken. De laatste spreker op de dag was Tenkei Roshi. Zijn levensverhaal getuigt van de ruimdenkendheid van sommige boeddhistische leraren: in eerste instantie koos Tenkei Coppens een Tibetaans-boeddhistische leraar, maar deze concludeerde dat het zenboeddhisme beter paste bij de aard en het karakter van Coppens. Tenkei Roshi bracht tijd door in zenkloosters in zowel de VS als in Japan, en zette in Nederland in Uithuizen het Zen River-klooster op. Amerikanen ervaren dit klooster als zeer streng, terwijl Japanse bezoekers juist verbaasd zijn over de losheid ten opzichte van de traditie: ook in zen blijken de Nederlanders dus prachtig te kunnen ‘polderen’.

Niet alleen in hun lezingen, maar ook in de afsluitende paneldiscussie werd duidelijk dat alle sprekers vanuit hun eigen traditie toch tot dezelfde conclusies leken te komen. Het boeddhisme in het Westen is nog lang niet uitgekristalliseerd, het is een voortgaand proces waarbij het boeddhisme nog niet helemaal is samengesmolten met de westerse cultuur. De Dharma wordt op vele manieren gebracht, of zoals Tenkei Roshi het zei: er zijn vele poorten waardoor de bodhisattva de verlichting kan bereiken.

Daarnaast moet er een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen het bestuderen van het boeddhisme en het praktiseren. Proberen met intellectuele redeneringen verder te komen in de meditatiepraktijk is tot mislukken gedoemd. Het werk van de stichting Vrienden van het Boeddhisme om bronteksten beschikbaar te maken voor het Nederlandse publiek is van zeer groot belang, maar kan nooit de plaats innemen van de meditatiepraktijk: beiden zijn naast elkaar nodig en waardevol.

De dag werd afgesloten met een informeel samenzijn, en terwijl langzaam de één na de ander zich met moeite wist los te maken uit dit prettige gezelschap, kon men toch niet anders dan tot de conclusie komen dat de stichting Vrienden van het Boeddhisme een rijke geschiedenis kent, en een vruchtbaar heden dat hoop geeft voor een voorspoedige toekomst.  





Terug naar Welkom